Bogurodzica i archaizmy!
Polecane strony:
W pieśni „Bogurodzica”, najstarszym zabytku literatury polskiej, występują liczne archaizmy. Wśród nich zdarzają się archaizmy leksykalne – wyrazy, które już wyszły z użycia. Do takich słów należy np. tytułowa „Bogurodzica”, czyli Boga rodzica – matka Boga. Wyraz ten jest pochodzenia staro-cerkiewno-słowiańskiego i zaliczamy go do najstarszej grupy terminów kościelnych i religijnych. Został przyjęty do języka polskiego za pośrednictwem czeskim. Słowo „dziela” oznacza „dla” – przyimek, który funkcjonował w języku staro-cerkiewno-słowiańskim, w żadnym innym tekście nie pojawia się. „Bożyce” to kolejny przykład archaizmu leksykalnego. Jest to wołacz, pochodzący od rzeczownika „Bożyc”, czyli syn Boga. Ten wyraz także nie występuje nigdzie indziej. „Gospodin” to po prostu „Pan”, „zwolena” oznacza „wybrana”, „sławiena” to odpowiednik przymiotnika sławiona, wsławiona, wychwalana. „Zbożny” to „szczęśliwy”, „jąż” oznacza „którą”, „jegoż” – czego, o co. Archaizmy fonetyczne są to postaci głosowe wyrazów, które wyszły z użycia. Takie również występują w „Bogurodzicy”. To na przykład „sławiena” i „zwolena”. Obie formy używane były bez przegłosu, prawdopodobnie pod wpływem czeskim. Przykładem archaizmu fonetycznego jest również „Krzciciel” czyli Chrzciciel, taki sposób wymowy pospolity był w staropolszczyźnie, ale spotykany jest do dziś w gwarach (choć rzadko). W pieśni występują też archaizmy fleksyjne. Są to takie wyrazy, gdzie występowała ich inna odmiana. W pierwszej linijce czytamy chociażby „Bogurodzica Dziewica, Maryja” – wołacz deklinacji żeńskiej równy był mianownikowi. Dalej mamy formy takie jak „zyszczy”, „spuści”, „raczy” – są to formy dawno używanego rodzajnika drugiej osoby liczby mnogiej, z zakończeniem na –i lub na –y.
Strony, które warto odwiedzić: